Apologeticus 16.1
Nam, ut quidam, somniastis caput asininum esse deum nostrum. Hanc Cornelius Tacitus suspicionem ejusmodi inseruit.
PL 1, 364Bというのも、ある者たちがそうしているように、諸君は、ロバの頭こそ我々の神であると夢想してきたからである。この種の疑いを持ち込んだのは、コルネリウス・タキトゥスである。
Apologeticus 16.2
Is enim in quinta Historiarum suarum bellum Judaicum exorsus ab origine gentis, etiam de ipsa tam origine, quam de nomine et religione gentis quae voluit argumentatus, Judaeos refert Aegypto expeditos, sive, ut putavit, extorres, in vastis Arabiae locis aquarum egentissimis, cum siti macerarentur, onagris, qui forte de pastu potum petituri aestimabantur, indicibus fontis usos ob eam gratiam consimilis bestiae superficiem consecrasse.
PL 1, 364Bすなわち彼は、その『歴史』第五巻において、ユダヤ戦争をこの民族の起源から説き起こし、この民族の起源についても、名称についても、宗教についても、自分が欲するままに論じ立て、次のように伝えている。ユダヤ人たちはエジプトから出立した、あるいは彼が考えたところではアラビアの荒野へと追放された者たちであって、水に乏しい土地で渇きに苦しんでいたとき、たまたま牧草地から水を飲みに行くところだと思われた野生のロバの群れを、水源への案内役として利用し、その恩義のゆえに、その獣に似た姿を神聖なものとして祀った、というのである。
Apologeticus 16.3
Atque ita inde, opinor, praesumptum, nos quoque ut judaicae religionis propinquos, eidem simulacro initiari. At enim idem Cornelius Tacitus, sane ille mendaciorum loquacissimus, in eadem historia refert Coaeum Pompeium, cum Hierusalem cepisset, proptereaque templum adiisset speculandis judaicae religionis arcanis, nullum illic reperisse simulacrum.
PL 1, 365Aそしてそこから、我々もまたユダヤの宗教に近しい者として、同じ像に基づく秘儀に入信していると、思い込まれるに至ったのだと私は考える。しかしながら、その同じコルネリウス・タキトゥス――実に虚言の最も饒舌な語り手であるが――は、同じ『歴史』の中で、グナエウス・ポンペイユスがエルサレムを陥落させ、それゆえにユダヤの宗教の秘密を探るために神殿に入ったとき、そこにはいかなる像も見出さなかったと伝えているのである。
Apologeticus 16.4
Et utique si id colebatur, quod aliqua effigie repraesentabatur, nusquam magis quam in sacrario suo exhiberetur, eo magis, quia nec verebatur extraneos arbitros quanquam vana cultura. Solis enim sacerdotibus adire licitum, et conspectus caeterorum velo oppanso interdicebatur.
PL 1, 365Aそしてもし何らかの形像によって表されているものが崇拝されていたのであれば、それは他のどこよりもまさにその至聖所において示されていたはずである。しかもなおのこと、彼らはたとえその崇拝が空しいものであったとしても、外部の証人を恐れることがなかったのだから。というのも、そこに入ることが許されていたのは祭司たちだけであって、他の者たちの視界からは、垂れた幕によって、その光景さえも遮られていたのである。
Apologeticus 16.5
Vos tamen non negabitis, et jumenta omnia et totos cantherios cum sua Epona coli a vobis. Hoc forsitan improbamur, quod inter cultores omnium pecudum bestiarumque, asinarii tantum sumus.
PL 1, 365Cところで諸君は、あらゆる駄獣も、去勢馬の全身までもが、その守護女神エポナと共に諸君によって崇拝されていることを、否定はしないであろう。おそらく我々が非難されるのは、あらゆる家畜や獣を崇拝する者たちの中にあって、我々だけがロバ崇拝者であるからに過ぎないのである。
Apologeticus 16.6
Sed et qui crucis nos religiosos putat, consecraneus noster erit. Cum lignum aliquod propitiatur, viderit habitus, dum materiae qualitas eadem sit; viderit forma, dum id ipsum dei corpus sit. Et tamen quanto distinguitur a crucis stipite Pallas Attica, et Ceres Pharia quae sine effigie rudi palo et informi ligno prostat?
PL 1, 366Aまた、我々を十字架の崇拝者だと考える者は、実は我々と同じ祭儀に与る者となるであろう。何らかの木材が崇められるとき、その材質は同じなのであるから、外観の如何は問うまい。それがまさしく神の体そのものであるというのなら、形の如何もまた問うまい。それにしても、アッティカのパラスや、像を持たず粗野な杭と形なき木材のままに立っているファロスのケレスは、十字架の柱と、いったいどれほど異なるというのか。
Apologeticus 16.7
Pars crucis est omne robur, quod erecta statione defigitur; nos, si forte, integrum et totum deum colimus. Diximus originem deorum vestrorum a plastis de cruce induci. Sed et Victorias adoratis, cum in tropaeis cruces intestina sint tropaeorum.
PL 1, 367A直立した姿勢で地に固定される木材はすべて、十字架の一部である。我々はといえば、もしそうだとしても、完全でまったき神を崇拝しているのである。我々はすでに、諸君の神々の起源が、彫像師たちによって十字架〔の型〕から作り出されると述べた。だが諸君は、戦勝記念碑においてもろもろの勝利の女神を崇拝しているではないか。しかもその戦勝記念碑の内部構造こそ、十字架そのものなのである。
Apologeticus 16.8
Religio Romanorum tota castrensis signa veneratur, signa jurat, signa omnibus diis praeponit. Omnes illi imaginum suggestus in signis monilia crucum sunt. Siphara illa vexillorum et cantabrorum stolae crucum sunt. Laudo diligentiam, noluistis nudas et incultas cruces consecrare.
PL 1, 368Aローマ人の宗教は、その全体が軍営の宗教であって、軍旗を崇め、軍旗にかけて誓い、軍旗をあらゆる神々の上に置く。軍旗に取り付けられたあの像を掲げる台座はすべて、十字架を飾る首飾りに他ならない。あの軍旗(ウェクシッルム)や旗章(カンタブルム)の垂れ布は、十字架の衣なのである。私は諸君の几帳面さを称賛する。諸君は、飾り気のない裸の十字架を祀ることを望まなかったのだから。
Apologeticus 16.9
Alii plane humanius et verisimilius Solem credunt deum nostrum. Ad Persas, si forte, deputabimur (licet solem non in linteo depictum adoremus) habentes ipsum ubique in suo clypeo.
PL 1, 370A他の者たちは、より人間らしく、より真実味のある形で、我々の神を太陽だと信じている。もしそうだとすれば、我々はペルシア人の仲間とみなされるかもしれない。もっとも、我々は亜麻布に描かれた太陽を崇拝してはおらず、太陽そのものをその円盤のうちに、どこにおいても有しているのであるが。
Apologeticus 16.10
Denique inde suspicio, quod innotuerit nos ad orientis regionem precari. Sed et plerique vestrum affectatione aliquando et coelestia adorandi ad solis ortum labia vibratis.
PL 1, 371Aこの疑いは結局、我々が東の方角に向かって祈るということが知られたことから生じたのであろう。しかし諸君の多くの者も、天上のものを崇めるふりをして、日の出に向かって唇を動かしているではないか。
Apologeticus 16.11
Aeque si diem solis laetitiae indulgemus, alia longe ratione quam de religione solis, secundo loco ab eis sumus, qui diem Saturni otio et victui decernunt, exorbitantes et ipsi a Judaico more, quem ignorant.
PL 1, 372A同様に、もし我々が太陽の日を喜びのために用いるとしても、それは太陽への崇拝とは全く別の理由からである。この点で我々は、サトゥルヌスの日を休息と食事のために当てている者たちに次ぐ立場にあるにすぎない。彼らもまた、自分たちの知らぬユダヤ人の慣習から逸脱しているのである。
Apologeticus 16.12
Sed nova jam dei nostri in ista civitate proxime editio publicata est, ex quo quidam in frustrandis bestiis mercenarius noxius picturam proposuit cum ejusmodi inscriptione: DEUS CHRISTIANORUM ONOKOITHS. Is erat auribus asininis altero pede ungulatus librum gestans, et togatus. Risimus et nomen et formam.
PL 1, 373Aだが最近この町において、我々の神についての新しい図像が公にされた。猛獣を翻弄する役に雇われたある罪人が、次のような銘のついた絵を掲げたのである――「キリスト者たちの神、ロバの臥所の者」。それはロバの耳を持ち、片足が蹄になっており、書物を携え、トガをまとった姿であった。我々はその名称にも、その姿にも、笑ってしまった。
Apologeticus 16.13
Sed illi debebant adorare statim biforme numen, quia et canino et leo nino capite commistos, et de capro et de ariete cornutos, et a lumbis hircos, et a cruribus serpentes, et planta vel tergo alites deos receperunt.
PL 1, 374Aしかし彼らこそ、直ちにこの二形の神性を崇拝すべきであったのだ。彼らは、犬や獅子の頭が混ざり合った神々を、山羊や牡羊の角を持つ神々を、腰から下が雄山羊である神々を、脚が蛇である神々を、足の裏や背中に翼のある神々を受け入れてきたのだから。
Apologeticus 16.14
Haec ex abundanti, ne quid rumoris irrepercussum quasi de conscientia praeterissemus. Quae omnia, conversi jam ad demonstrationem religionis nostrae,
PL 1, 374Aこれらのことは、あたかもやましさから見過ごしたと思われぬよう、いかなる風説も反駁せぬままに残すことのないよう、余分に述べたまでのことである。さて今や我々の宗教の論証へと向きを転じ、これらすべての疑いを一掃することにしよう。