Apologeticus 4.1
Atque adeo quasi praefatus haec ad suggillandam odii erga nos publici iniquitatem, jam de caussa innocentiae consistam, nec tantum refutabo quae nobis objiciuntur, sed etiam in ipsos retorquebo qui objiciunt; ut ex hoc quoque sciant omnes in Christianis non esse quae in se non nesciunt esse, simul uti erubescant accusantes, non dico pessimi optimos, sed jam, ut volunt, compares suos.
PL 1, 284Aさて、われわれに対する公の憎悪の不正を難詰するために、以上のことをいわば前置きとして述べたのであるから、今やわれわれは無実の訴訟へと進もう。われわれに向けられる非難を論駁するだけでなく、それを向ける当の者たち自身へと投げ返そう。それによって人々は、キリスト教徒のうちには、自分自身のうちにあることさえ気づかないものが存在しないことを知り、同時に、告発者たちが恥じ入るようになるためである――彼らが最悪の者でありながら最善の者を告発しているとまでは言わないにせよ、少なくとも、彼らが望むように、自分たちと同類の者を告発しているのだということを恥じるように。
Apologeticus 4.2
Respondebimus ad singula quae in occulto admittere dicimur, quae illos palam admittentes invenimus, in quibus scelesti, in quibus vani, in quibus damnandi, in quibus irridendi deputamur.
PL 1, 284Bわれわれが隠れたところで犯していると言われる個々の事柄――われわれは、それらを彼らこそが公然と犯しているのを見出すのだが――について、答えていこう。それらの点において、われわれは邪悪な者、虚しい者、断罪されるべき者、嘲笑されるべき者と見なされているのである。
Apologeticus 4.3
Sed quoniam, cum ad omnia occurrit veritas nostra, postremo legum obstruitur auctoritas adversus eam, ut aut nihil dicatur retractandum esse post leges, aut ingratis necessitas obsequii praeferatur veritati: de legibus prius concurram vobiscum ut cum tutoribus legum.
PL 1, 284Bしかし、われわれの真理があらゆる点において立ち向かうとき、最後には法の権威がそれに対して立ちはだかり、法の後には何も問い直すべきことはないと言われるか、あるいは不本意ながらも服従の必要性が真理よりも優先されるかするので、私はまず、法の擁護者である諸君と、法について論じ合おう。
Apologeticus 4.4
Jam primum quam dure definitis dicendo: Non licet esse vos! Et hoc sine ullo retractatu humaniore praescribitis; vim profitemini et iniquam ex arce dominationem, si ideo negatis licere, quia vultis, non quia debuit non licere.
PL 1, 285Aまず第一に、諸君が『汝らの存在は許されない』と厳しく定め、これを何ら人間味ある検討もなしに規定するとき、諸君は暴力を公言し、また、もし諸君が、それが許されるべきでなかったからではなく、ただそう望むからという理由で許されないと言うのであれば、砦から発する不正な支配を公言していることになる。
Apologeticus 4.5
Quod si quia non debet, ideo non vultis licere, sine dubio id non debet licere, quod male fit, et utique hoc ipso praejudicatur licere, quod bene fit. Si bonum invenero esse, quod lex tua prohibuit, nonne ex illo praejudicio prohibere me non potest, quod si malum esset, jure prohiberet? Si lex tua erravit, puto, ab homine concepta est; neque enim de coelo ruit.
PL 1, 285Aしかし、もし諸君が、それは許されるべきでないからこそ許すことを望まないというのであれば、疑いなく、許されるべきでないのは悪しくなされることであり〔それゆえまさにここから、善くなされることは許されるとの予断がすでに生じている〕。もし私が、諸君の法が禁じたものが実は善いものであることを見出したならば、その予断のゆえに、法は私を禁じえないのではないか――もしそれが悪いものであったなら、法は正当に禁じたであろうが。もし諸君の法が誤ったのであれば、それは人間によって考え出されたものだからだと私は思う。天から降ってきたものではないのだから。
Apologeticus 4.6
Miramini hominem aut errare potuisse in lege condenda, aut resipuisse in reprobanda? Nonne et ipsius Lycurgi leges a Lacedaemoniis emendatae, tantum auctori suo doloris incusserunt, ut in secessu inedia de semetipso judicarit?
PL 1, 286A人間が法を制定するにあたって誤りうる、あるいはそれを否認するにあたって思い直しうるということに、諸君は驚くのか。かのリュクルゴスの法でさえ、ラケダイモン人たちによって改められたとき、その創始者自身にあまりに大きな苦痛を与え、彼は隠遁して断食によりみずから死を宣告したのではなかったか。
Apologeticus 4.7
Nonne et vos quotidie experimentis illuminantibus tenebras antiquitatis totam illam veterem et squalentem silvam legum novis principalium rescriptorum et edictorum securibus truncatis et caeditis?
PL 1, 286Aまた諸君自身も、古代の闇を照らし出す日々の経験によって、あの古く荒れ果てた法の森全体を、皇帝たちの新しい勅答と勅令という斧によって、絶えず切り倒し、伐採しているのではないか。
Apologeticus 4.8
Nonne vanissimas Papias leges, quae ante liberos suscipi cogunt, quam Juliae matrimonium contrahi, post tantae auctoritatis senectutem heri Severus constantissimus principum exclusit?
PL 1, 287Aまた、婚姻を結ぶユリア法よりも先に子を儲けることを強いる、あの極めて空虚なパピウス法を、それほど大きな権威をもって古びていたにもかかわらず、つい昨日、皇帝たちのうちで最も確固たるセウェルスが廃止したではないか。
Apologeticus 4.9
Sed et judicatos retro in partes secari a creditoribus leges erant; consensu tamen publico crudelitas postea erasa est et in pudoris notam capitis poena conversa ; bonorum adhibita proscriptione suffundere maluit hominis sanguinem, quam effundere.
PL 1, 288Aさらにまた、判決を受けた債務者が、債権者たちによって身体を切り分けられるという法も存在した。しかし、その残酷さは後に公の合意によって消し去られ、死刑は恥辱の烙印へと変えられた。財産の公売告示という手段が用いられ、それは人の血を流させるよりも、むしろ〔羞恥によって〕その顔に血を上らせることを選んだのである。
Apologeticus 4.10
Quot adhuc vobis repurgandae leges latent, quas neque annorum numerus, neque conditorum dignitas commendat, sed aequitas sola? et ideo cum iniquae recognoscuntur, merito damnantur, licet damnent. Quomodo iniquas dicimus?
PL 1, 289A諸君のもとには、いまだ浄化されるべき法がどれほど多く潜んでいることか。それらの法を推奨するのは、年数の多さでも、制定者の威厳でもなく、ただ公正さのみである。それゆえ、それらが不正であると認識されるならば、たとえそれらが人を断罪するとしても、当然、それら自身が断罪される。われわれはなぜそれらを不正と言うのか。
Apologeticus 4.11
imo, si nomen puniunt, etiam stultas. Si vero facta, cur in nobis de solo nomine puniunt facta, quae in aliis de admisso, non de nomine probata defendunt? Incestus sum, cur non requirunt? infanticida, cur non extorquent? in deos, in Caesares aliquid committo, cur non audior, qui habeo quo purger?
PL 1, 289Aそれどころか、もしそれらが名を罰するのであれば、それらは愚かでもある。もしそれらが行為を罰するのであれば、なぜ他の者たちについては行為が実際に犯された事実に基づいて証明されて初めて罰せられるのに、われわれについてだけは、名のみによって行為を罰するのか。私が近親相姦者だとする。なぜそれを取り調べないのか。幼児殺しだとする。なぜ拷問して自白を引き出さないのか。神々に対し、皇帝たちに対し、何か罪を犯したとする。なぜ私は、身の潔白を証しうるものを持ちながら、聴聞されないのか。
Apologeticus 4.12
Nulla lex vetat discuti quod prohibet admitti; quia neque judex juste ulciscitur, nisi cognoscat admissum esse quod non licet; neque civis fideliter legi obsequitur, ignorans, quale sit, quod ulciscitur.
PL 1, 289Bいかなる法も、それが犯すことを禁じている当のことを、審理することを禁じてはいない。なぜなら、裁判官は、許されぬことが実際に犯されたことを知らなければ、正当に処罰することはできないし、市民もまた、法が処罰することの内実を知らなければ、誠実に法に従うことはできないからである。
Apologeticus 4.13
Nulla lex sibi soli conscientiam justitiae suae debet, sed eis, a quibus obsequium exspectat. Caeterum suspecta lex est, quae probari se non vult, improba autem, si non probata dominetur.
PL 1, 289Bいかなる法も、おのれの正義についての認識を、おのれ自身だけに対して負うのではなく、服従を期待する者たちに対して負うのである。しかるに、みずからを証明されることを望まない法は疑わしいものであり、証明されぬままに支配するならば、それは不正なる法である。